Petrol piyasasında asıl kriz kapıda
Tarihin en büyük arz şoklarından biri yaşanmasına rağmen petrol piyasasındaki sakinlik, küresel ekonomideki en büyük gizemlerden biri haline geldi. Üç aydır süren savaş nedeniyle felç olan Hürmüz Boğazı'nda trafik savaş öncesi seviyenin sadece yüzde 15'i kadarken, petrol vadeli işlemleri de henüz fırlamadı. Bu tablonun ardında, ablukaya rağmen boğazdan gizlice geçen petrol gemilerinin bulunduğu düşünülüyor.
Gizli akışın boyutu
2,1 milyon varil gizlice taşındı Dev tankerlerin, radarlardan kaçmak için transponderlerini (alıcı-verici) kapatarak ablukadan kurtuldukları öne sürülürken, JPMorgan mayısın son iki haftasında 2,1 milyon varilin gizlice taşındığını hesaplıyor. Bu miktar, savaş öncesi Hürmüz Boğazı'ndan geçen 15,6 milyon varillik günlük petrol akışının küçük ancak kritik bir bölümüne işaret ediyor.
JPMorgan, deniz ablukasına ve ticari trafikteki sert düşüşe rağmen şaşırtıcı büyüklükte ham petrolün boğazdan geçmeye devam ettiğini vurgularken, bu gizli sevkiyatların arz şokunun fiyatlar üzerindeki etkisini kısmen hafiflettiği değerlendirmesini yapıyor.
Petrolün yarısı hayalet tankerlerle taşınıyor Piper Sandler verilerine göre ise mayıs ayında Hürmüz Boğazı’ndan günlük yaklaşık 2,9 milyon varil petrol çıkışı gerçekleşti. Bunun yaklaşık 2,1 milyon varillik kısmı, İran bağlantılı kurumlara geçiş ücreti ödeyen tankerler üzerinden taşınırken, kalan yaklaşık 900 bin varil ise transponderleri kapalı şekilde seyreden “hayalet tankerler” tarafından götürüldü.
Uzmanlar, bu görünmez akışın piyasadaki gerçek arz sıkılığını maskelediğini, jeopolitik risk algısına rağmen fiyatların sınırlı tepki vermesinde bu faktörün belirleyici olduğuna dikkat çekiyor.
Alternatif hatlar ve talep
Alternatif güzergah baskıyı azalttı Petrol piyasasındaki görece sakinliğin diğer önemli nedeni, günlük 4,5 milyon varil petrol taşıyan Doğu-Batı Boru Hattı gibi alternatif ihracat güzergahları. Bu hatlar sayesinde Hürmüz Boğazı’na bağımlılık kısmen azalırken, risk primi de sınırlanıyor.
Buna ek olarak Çin’in ham petrol ithalatını kısmaya devam etmesi piyasayı rahatlatan bir başka unsur olarak öne çıkıyor. JPMorgan, küresel petrol talebinin beklenenden daha zayıf seyretmesi ve tahminlerin üzerinde gerçekleşen stok seviyelerinin, fiyat baskısını aşağı yönlü dengelediğini belirtiyor.
Önümüzdeki aylara yönelik risk
Asıl baskı önümüzdeki aylarda Brent petrolün varil fiyatı, 114 dolar ile görülen zirvenin ardından 93 dolar seviyesine geriledi. Ancak emtia analistleri, ticari petrol stoklarının hızla eridiğine vurgu yaparak mevcut fiyat tablosunun yanıltıcı olabileceği uyarısında bulunuyor.
Petrol 130 dolara çıkabilir Analist projeksiyonlarına göre asıl fiyat baskısı temmuz ve ağustos aylarında hissedilecek. Brent petrolün bu dönemde ortalama 130 dolar seviyesine yükselmesi ve ABD'de benzin fiyatlarının galon başına 5 doların üzerine çıkması olası senaryolar arasında öne çıkıyor.
Bu tür bir fiyat şoku, hem acil petrol rezervlerinin piyasaya daha hızlı sürülmesine hem de özellikle gelişmiş ekonomilerde tüketimin kısılmasına yol açabilir. Uzmanlar, stratejik rezerv kullanımı, alternatif tedarik kanallarının güçlendirilmesi ve talep tarafı tasarruf önlemlerinin, olası 130 dolar senaryosuna karşı politika yapıcıların başlıca araçları olacağına işaret ediyor.