İsrail-İran gerilimi savaş riskini tırmandırdı

İsrail-İran gerilimi enerji riskini artırıyor

İsrail ordusu pazartesi günü merkez ve batı İran'ı hedef alan bir hava harekatı düzenledi. Tahran yönetimi, bu operasyona yeni bir füze saldırısı dalgası ile karşılık verdi. Çatışmaların şiddetlenmesi, Orta Doğu bölgesini yeniden geniş çaplı bir savaş sarmalına çekme tehdidi barındırıyor.

Tel Aviv çevresinde ve İsrail'in merkez bölgelerinde sirenler çalarken, hükümet yetkilileri halkı sığınaklara inmeye çağırdı. Hava savunma sistemleri gelen mühimmatı havada imha ederken gökyüzünde ardı ardına patlama sesleri yankılandı.

İran yetkilileri gerçekleştirilen son füze saldırısı hakkında resmi bir açıklama yapmazken, pazartesi günü itibarıyla İsrail ile Amerika Birleşik Devletleri'nin 28 Şubat tarihinde Dini Lider Ayetullah Ali Hamaney ve üst düzey İranlı yöneticileri öldürmesiyle başlayan İran savaşının yüzüncü gününe girildi. Tarafların 8 Nisan tarihinde ilan ettiği nominal ateşkes, İsrail ve Lübnanlı Şii milis gücü Hizbullah arasındaki çatışmalar nedeniyle zedelendi.

Enerji arzı ve Hürmüz riski

İran'ın, barış zamanında küresel petrol ve doğal gaz ticaretinin beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı üzerindeki ablukası enerji tedarikini doğrudan daralttı.

İsrail hava harekatı enerji piyasalarında risk algısını yükseltti. Küresel enerji arzı tehdit altında kalırken, İran'ın elinde tuttuğu yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokları piyasalardaki risk algısını artırdı. Pazartesi günü Yemen merkezli Husilerin çatışmalara dahil olmasıyla savaşın yeniden tam ölçekli patlak verme ihtimali güçlendi.

İran devlet televizyonu; İsfahan, Kerec, Tebriz ve Tahran bölgelerinde patlama sesleri duyulduğunu bildirirken, Tahran'da bulunan bir tanık başkentin batı kesiminde en az bir büyük patlama işittiğini aktardı. Tel Aviv yönetiminin düzenlediği hava operasyonunun ardından İran yetkilileri, ülkenin ana havalimanı konumundaki Tahran İmam Humeyni Uluslararası Havalimanı çevresindeki hava sahasını uçuşlara kapattı.

Yemen topraklarından ateşlenen bir mühimmatın İsrail'i hedef alması üzerine pazartesi günü ülke genelinde tekrar sirenler çaldı. Ülkedeki kurtarma servisleri, Yemen kaynaklı son fırlatma eylemi sonrasında herhangi bir can kaybı veya hasar raporu bulunmadığını açıkladı.

Husiler ve bölgesel cephe

İran destekli Husiler, İsrail-Hamas savaşı sırasında ve sonrasında çeşitli fırlatmalar gerçekleştirdi ancak bugüne kadar süregelen çatışmalara tam anlamıyla müdahil olmadı. Husiler son eylemi üstlenmezken, silahlı grubun operasyonları doğrulaması genellikle saatler veya günler sürüyor.

Suudi Arabistan hava sahasında alarm verildi. İran tarafında vurulan hedeflerin niteliğine veya oluşan hasarın boyutuna dair herhangi bir resmi detay paylaşılmadı. İran Devrim Muhafızları Ordusu, pazartesi sabahı gerçekleşen saldırıda İsrail'in havadan fırlatılan balistik füzeler kullandığını belirtti.

İsrail ordusu ise şafak vakti operasyonlar başlarken yayımladığı bildiride, Hava Kuvvetlerinin kısa süre önce batı ve merkez İran'da bulunan terör rejimine ait askeri hedefleri vurduğunu ifade etti. Öte yandan pazartesi sabahı Suudi Arabistan sınırları içinde, Amerikan güçlerine ev sahipliği yapan bir hava üssünün bulunduğu bölgede füze uyarı sirenleri devreye girdi.

Suudi devlet medyası, Prens Sultan Hava Üssü'nü barındıran El Harc vilayeti çevresinde alarm verildiğini doğruladı ve Suudi Arabistan makamları kısa bir süre sonra bölgedeki füze tehlikesinin geçtiğini duyurdu.

Washington, Tel Aviv ve Tahran

Beyaz Saray yönetimi askeri operasyonlar hakkında soruları yanıtsız bırakırken, pazar günü konuşan üst düzey bir Amerikalı yetkili Donald Trump'ın Başbakan Binyamin Netanyahu'yu telefonla aradığını kaydetti. Görüşmede Trump, Netanyahu'yu İran'ın gerçekleştirdiği füze saldırısına anında misilleme yapmaması konusunda uyardı.

Trump İsrail Başbakanı Netanyahu'yu uyardı. Kimliğinin gizli kalması koşuluyla basına bilgi veren yetkili, Trump'ın Netanyahu'yu beklemeye ikna ettiğine inandığını ve şimdilik harekete geçmesini engellediğini belirtti.

Netanyahu'nun ofisinden telefon görüşmesine ilişkin herhangi bir resmi yorum yapılmazken, İsrail ile Hizbullah arasındaki silahlı çatışmalar kırılgan ateşkes zemininde yürütülen Amerika Birleşik Devletleri ve İran müzakerelerini günlerce sekteye uğrattı.

İsrail ordusu şu anda güney Lübnan'ı işgal ediyor ve çeyrek asırdır girmediği bölgelere doğru ilerleyişini sürdürüyor. Askeri kuvvetler pazar günü Beyrut'un güney banliyölerine hava operasyonları düzenledi ve İran ordusu yaşananlara kendi füze saldırısı ile misilleme yaptı.

Ateşkes ve piyasa fiyatlaması

Karşılıklı adımlar pazartesi sabahı İsrail'in İran'a yönelik hava bombardımanına zemin hazırlarken, Trump daha önce Fox News Channel muhabirine verdiği demeçte İranlıların füzeleri ateşlemeyi bırakıp müzakere masasına dönmesini istediğini vurguladı. Trump ayrıca, Tel Aviv ordusunun pazar günü Lübnan'da gerçekleştirdiği saldırıların Washington yönetimiyle koordine edilmediğini ve operasyondan memnun olmadığını sözlerine ekledi.

İsrail cephesinde ateşkes müzakereleri siyasi gerilim gölgesinde tıkandı. Trump, İsrail ordusunun İran'a yönelik hava harekatı öncesinde The Financial Times gazetesine verdiği telefon mülakatında savaşın nasıl yürütüleceğine dair şartları Netanyahu'ya bizzat dikte ettiğini savundu.

Mülakat sırasında Trump, Netanyahu'nun başka seçeneği olmayacağını belirterek kararları sadece kendisinin aldığını ifade etti. Trump, tüm yetkinin kendisinde olduğunu ve İsrail Başbakanı'nın karar alma mekanizmasında bir etkisinin bulunmadığını aktardı.

Siyasi otoriteler arasındaki yetki tartışması, bölgedeki çatışmaların seyri ve küresel piyasalardaki risk fiyatlamaları üzerinde doğrudan belirleyici bir rol oynamaya devam ediyor.

Bu makale yapay zekanın desteğiyle oluşturulmuş ve bir editör tarafından incelenmiştir.