Okyanuslarda kritik iklim eşiği aşıldı
Dünya okyanuslarının ekonomi ve iklimdeki rolü
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu, okyanusların karşı karşıya kaldığı zorluklar konusunda toplumlara farkındalık kazandırılması amacıyla 2008'de aldığı kararla 8 Haziran'ı "Dünya Okyanus Günü" kabul etti.
Her yıl farklı temaların işlendiği "Dünya Okyanus Günü"nün bu yılki teması, "Yeniden hayal et: Bildiğimiz dünyanın ötesinde, okyanuslarımızla yeni bir ilişki" olarak belirlendi.
BM'ye göre, yeryüzündeki tüm canlılar için yaşam kaynağı olan okyanuslar, gezegenin yüzde 70'inden fazlasını kaplıyor ve dünyadaki oksijen miktarının en az yüzde 50'sini üretiyor.
Okyanuslar, çeşitli beşeri faaliyetlerden kaynaklı salınan karbondioksitin yaklaşık yüzde 30'unu emerek küresel ısınmanın etkilerini hafifletiyor.
Gıda güvenliği ve istihdam etkisi
Dünya Deniz Türleri Kayıt Sistemi'nde, biyolojik çeşitliliğin büyük bir kısmına ev sahipliği yapan okyanuslarda 250 binden fazla deniz türünün kayıtlı olduğu belirtiliyor.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütünün (FAO) verilerine göre, insanlık için hayati öneme sahip okyanuslar, dünya genelinde 3 milyardan fazla insanın hayvansal protein ihtiyacının en az yüzde 20'sini karşılıyor.
Balıkçılık ve su ürünleri sektörü, özellikle Afrika ve Asya'daki birçok ülkede temel gıda kaynakları arasında yer alıyor. Balıkçılık ve su ürünleri sektöründe 60 milyondan fazla kişi doğrudan istihdam ediliyor.
Denizcilik ve okyanus ekonomisinin büyümesiyle birlikte bu alanda istihdamın 2030'a kadar 40 milyon kişi için yeni iş fırsatı yaratabileceği öngörülüyor. Bu tablo, mavi ekonominin küresel istihdam ve gelir yaratma potansiyelini güçlendirdiğine işaret ediyor.
Okyanuslar artan risk altında
Okyanuslar tehlike altında
Doğal Hayatı Koruma Vakfının (WWF) "Yaşayan Gezegen 2024" isimli raporuna göre, 1970-2020 döneminde deniz popülasyonu yüzde 56 oranında azaldı. Küresel ısınma, aşırı avlanma, endüstriyel atık ve hava kirliliği bu gerilemenin başlıca nedenleri arasında gösteriliyor.
Henüz yaklaşık yüzde 20'si keşfedilen okyanuslarda her sene 8 milyon ton plastik atık suya karışıyor ve 2 binden fazla yabani türe zarar veriyor. Bu durum, ekosistem hizmetlerinin sürdürülebilirliği kadar, balıkçılık ve turizm gelirleri üzerinde de uzun vadeli baskı yaratıyor.
Okyanusların korunması konusunda son 2 yılda önemli bir dönüm noktasına ulaşıldı. Yaklaşık 5 milyon kilometrekarelik deniz alanının koruma altına alınmasıyla, Avrupa Birliği'nin (AB) yüz ölçümünden daha geniş bir bölge güvence altına alındı.
Okyanus ısınması rekor kırıyor
Okyanuslarda depolanan ısı rekor seviyeye ulaştı
İnsan faaliyetleri sonucu açığa çıkan sera gazlarının yarattığı ısının yaklaşık yüzde 90'ını emen okyanuslar, küresel ısınmanın etkilerini giderek daha belirgin şekilde yansıtıyor.
"Advances in Atmospheric Sciences" dergisinde 9 Ocak'ta yayımlanan araştırmaya göre, 2025'te okyanuslarda depolanan ısı miktarı, modern ölçümlerin başladığı günden bu yana kaydedilen en yüksek seviyeye ulaştı.
Araştırma, okyanusların yüzeyden 2 kilometre derinliğe kadar olan kısmında biriken ısı miktarının, 2025'te bir önceki seneye kıyasla rekor seviyeye çıktığını ortaya koydu.
Bu miktarın, dünyanın 2023'te tükettiği toplam enerjinin yaklaşık 37 katına tekabül ettiğine dikkat çekilen çalışmada, en hızlı ısınan alanlar arasında Güney Atlantik, Kuzey Pasifik ve Güney Okyanusu'nun yer aldığı belirtildi.