Hürmüz açıldı petrol fiyatları geriliyor
ABD-İran petrol anlaşması fiyatları vurdu
ABD ile İran, 28 Şubat'tan bu yana süren savaşı vardıkları anlaşma ile sonlandırırken, küresel enerji piyasalarında sert fiyat hareketleri yaşanıyor.
Brent petrol yüzde 4’ten fazla gerileyerek varil başına 83 dolar seviyesine inerken, ABD ham petrolü (WTI) 81 doların altına sarktı. Savaş başlamadan önce petrolün varili yaklaşık 70 dolardan işlem görüyordu.
Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ve İran’a yönelik ablukaların kaldırılması, arz tarafında önemli bir rahatlama sinyali verse de, uzmanlara göre piyasada hızlı bir normalleşme beklemek gerçekçi değil.
Hürmüz yeniden açıldı
Tarafların uzlaştığı barış anlaşmasının resmi imza töreninin 19 Haziran'da İsviçre'de yapılması planlanıyor. Anlaşmanın ayrıntıları henüz açıklanmazken, enerji şirketlerinin bölgeye dönüş takvimi ve yatırım iştahı piyasalar tarafından yakından izleniyor.
Ham petrol yüklü gemiler üç aydan fazla süredir Basra Körfezi'nde bekliyordu. Bu gemilerin yeniden faaliyete geçmesi, sigorta ve güvenlik teminatlarının sağlanması ve şirketlerin sahaya personel göndermesi belirli bir zaman alacak.
Gemiler güvenceye ihtiyaç duyuyor
S&P Global Energy Küresel Yakıt ve Rafineri Araştırmaları Başkanı Daniel Evans, fiyatlardaki düşüşe rağmen Hürmüz Boğazı çevresindeki ticaret akışının risk algısına bağlı olacağını vurguluyor.
Evans, boğazda mahsur kalan tankerlerin güvenli şekilde bölgeden ayrılması, yerlerine yeni gemilerin gelmesi ve sevkiyatın istikrarlı biçimde sürdürülmesi için net güvenlik güvencelerine ihtiyaç olduğunun altını çiziyor.
Uzun süreli kesintiler nedeniyle bazı üreticilerin depolama kapasitesi doldu ve üretim durma noktasına geldi. Evans, petrol akışının normale dönmesinin ve üretimin eski seviyelere ulaşmasının kısa vadede mümkün görünmediğini belirtiyor.
Bölgesel üretim dinamikleri
Wood Mackenzie'de rafineri, kimya ve petrol piyasalarından sorumlu kıdemli başkan yardımcısı Alan Gelder, üretimde toparlanma hızının ülkeler arasında farklılaşacağına dikkat çekiyor.
Gelder, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin, Hürmüz Boğazı dışında alternatif boru hatları ve sevkiyat güzergahlarına sahip olmaları sayesinde arzı en hızlı artırabilecek üreticiler arasında olduğunu ifade ediyor.
Normale dönmek bir yıl sürecek
Irak için tablo daha karmaşık. Ülkenin daha uzun süre kapalı kalması ve üretim sahalarında devam eden yapısal zorluklar nedeniyle toparlanma sürecinin daha yavaş işlemesi bekleniyor.
Gelder, Irak'ın normal üretim seviyelerine geri dönmesinin yaklaşık bir yıl sürebileceğini öngörüyor. Bu durum, küresel petrol arzında kalıcı bir esneklik eksikliğine işaret ediyor.
Ayrıca, boğazın kapanmasının ardından enerji sektöründeki yatırımların büyük ölçüde durduğunu hatırlatan Gelder, sonuçları yıllar içinde alınan bu tür yatırımların yeniden hız kazanmasının da zaman gerektirdiğini vurguluyor.
Jeopolitik risk primi sürüyor
Kalıcı istikrar görülmeden üretim başlamayacak
Columbia Üniversitesi Küresel Enerji Politikası Merkezi'nde kıdemli araştırmacı olan Daniel Sternoff, üretimi durduran ülkelerin Hürmüz Boğazı'nda kalıcı bir istikrar sağlandığından emin olmadan sahaya dönmek istemediğini belirtiyor.
Sternoff'a göre, ateşkesin süresi ve tarafların anlaşmaya bağlılığı konusunda netlik sağlanmadan şirketler ve üretici ülkeler risk almak istemiyor.
Uzman, boğazın yeniden açılmasının pratikte ne anlama geldiğinin, askeri ve sigorta risklerinin nasıl fiyatlanacağının ve bölgede biriken petrolün ne kadar hızlı taşınabileceğinin henüz netleşmediğini ifade ediyor.
Bu tablo, kısa vadede petrol fiyatlarındaki geri çekilmeye rağmen jeopolitik risk priminin tamamen ortadan kalkmadığına işaret ediyor. Piyasalar, hem anlaşmanın uygulama detaylarını hem de bölgedeki fiili güvenlik durumunu yakından izlemeyi sürdürüyor.